MỤC LỤC
Vòng eo phản ánh sức khỏe như thế nào?
Mỡ nội tạng là gì và vì sao nguy hiểm?
Bao nhiêu vòng eo được xem là an toàn?
Mỡ bụng và mỡ nội tạng có giống nhau không?
Vì sao người gầy vẫn có nguy cơ mỡ nội tạng cao?
Vòng eo và hội chứng chuyển hóa
Tỷ lệ eo - hông (WHR) nói lên điều gì?
Cách đo vòng eo đúng chuẩn y khoa
Phân bố mỡ kiểu “quả táo” và “quả lê”
Giảm mỡ nội tạng bằng lối sống như thế nào?
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Vòng eo là chỉ số đơn giản nhưng có giá trị cao trong ước tính mỡ nội tạng, từ đó dự báo nguy cơ tim mạch, tiểu đường và rối loạn chuyển hóa. Vòng eo càng lớn, nguy cơ bệnh mạn tính càng tăng, kể cả ở người có cân nặng bình thường.
● Vòng eo phản ánh lượng mỡ nội tạng nguy hiểm hơn cân nặng đơn thuần.
● Người gầy vẫn có thể có mỡ nội tạng cao và nguy cơ tim mạch.
● Vượt ngưỡng vòng eo làm tăng nguy cơ hội chứng chuyển hóa.
● Tập luyện đều đặn và ăn uống hợp lý giúp giảm mỡ nội tạng hiệu quả.
Vòng eo phản ánh sức khỏe như thế nào?
Vòng eo là chỉ số đại diện cho lượng mỡ tích tụ trong ổ bụng, đặc biệt là mỡ nội tạng. Nhiều nghiên cứu cho thấy vòng eo có khả năng dự báo nguy cơ tim mạch và tử vong tốt hơn chỉ số khối cơ thể BMI [1].
Mỡ nội tạng là gì và vì sao nguy hiểm?
Mỡ nội tạng là mô mỡ nằm sâu trong khoang bụng, bao quanh gan, tụy và ruột. Khác với mỡ dưới da, mỡ nội tạng hoạt động như một “cơ quan nội tiết”, tiết ra các chất gây viêm và rối loạn chuyển hóa [2].
Mỡ nội tạng cao có thể:
● Làm tăng cholesterol xấu và nguy cơ xơ vữa động mạch.
● Gây kháng insulin, dẫn đến tiểu đường tuýp 2.
● Liên quan đến tăng huyết áp, đột quỵ và sa sút trí tuệ [3].
Bao nhiêu vòng eo được xem là an toàn?
Theo khuyến cáo quốc tế:
● Nữ giới: dưới 88 cm.
● Nam giới: dưới 100 cm.
Với người châu Á, ngưỡng nguy cơ thấp hơn [4]:
● Nữ: dưới 80 cm.
● Nam: dưới 90 cm.
Vượt quá các mốc này cho thấy nguy cơ mỡ nội tạng cao và cần được theo dõi sức khỏe chuyển hóa.
Mỡ bụng và mỡ nội tạng có giống nhau không?
Không hoàn toàn. Mỡ bụng có thể bao gồm mỡ dưới da - loại mỡ ít ảnh hưởng đến chuyển hóa. Ngược lại, mỡ nội tạng nằm sâu bên trong ổ bụng mới là yếu tố nguy cơ chính.
Một ví dụ điển hình là các vận động viên sumo: vòng eo lớn nhưng do tập luyện cường độ cao, lượng mỡ nội tạng lại thấp và ít rối loạn chuyển hóa [5].
Vì sao người gầy vẫn có nguy cơ mỡ nội tạng cao?
Một số người có thân hình mảnh mai nhưng tích tụ mỡ nội tạng cao, được gọi là tình trạng TOFI (Thin Outside, Fat Inside). Nhóm này thường ít vận động, ăn nhiều đường tinh luyện và chất béo xấu, dẫn đến nguy cơ tiểu đường và tim mạch tương tự người thừa cân [6].
Vòng eo và hội chứng chuyển hóa
Vòng eo lớn kết hợp với các yếu tố sau làm tăng nguy cơ hội chứng chuyển hóa:
● Triglyceride tăng.
● Cholesterol HDL thấp hoặc cholesterol toàn phần cao.
● Đường huyết tăng.
● Huyết áp cao.
Có từ ba yếu tố trở lên làm tăng rõ rệt nguy cơ tim mạch và đột quỵ [7].
Tỷ lệ eo - hông (WHR) nói lên điều gì?
WHR phản ánh sự phân bố mỡ trong cơ thể:
● Nữ: an toàn khi dưới 0,85.
● Nam: an toàn khi dưới 0,95.
Chỉ số cao cho thấy mỡ tập trung nhiều ở bụng, liên quan đến biến cố tim mạch độc lập với BMI [8].
Cách đo vòng eo đúng chuẩn y khoa
● Đứng thẳng, thả lỏng cơ thể.
● Đặt thước dây ngang rốn, ngay trên xương hông.
● Đo sau khi thở ra nhẹ, không hóp bụng và không siết thước.
Sai lệch kỹ thuật có thể làm kết quả chênh vài centimet và ảnh hưởng đến đánh giá nguy cơ.
Phân bố mỡ kiểu “quả táo” và “quả lê”
● Thân hình quả táo: mỡ tập trung ở bụng, nguy cơ cao tim mạch và tiểu đường.
● Thân hình quả lê: mỡ tập trung ở hông - đùi, ít nguy cơ chuyển hóa hơn [9].
Giảm mỡ nội tạng bằng lối sống như thế nào?
● Vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày với đi bộ nhanh, đạp xe hoặc yoga.
● Kết hợp bài tập tăng cơ để duy trì chuyển hóa nền.
● Ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá béo.
● Hạn chế chất béo chuyển hóa và đồ uống nhiều fructose [10].
Kết luận
Trên thực tế, có nhiều trường hợp cân nặng bình thường nhưng vòng eo tăng lại tiềm ẩn nguy cơ tim mạch sớm nếu không được can thiệp kịp thời.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
World Health Organization. (2011). Waist circumference and waist–hip ratio. WHO.
Després JP. (2012). Body fat distribution and risk of cardiovascular disease. Nature Reviews Cardiology.
Fox CS, et al. (2007). Visceral adipose tissue and cardiometabolic risk. Circulation. PubMed.
WHO Western Pacific Region. (2000). The Asia-Pacific perspective: Redefining obesity.
Kondo T, et al. (2017). Visceral fat in sumo wrestlers. Journal of Obesity. PubMed.
Yajnik CS, et al. (2003). Thin-fat phenotype. International Journal of Obesity.
Grundy SM, et al. (2005). Diagnosis of metabolic syndrome. Circulation.
Yusuf S, et al. (2005). Obesity and myocardial infarction. The Lancet.
Manolopoulos KN, et al. (2010). Gluteofemoral fat and metabolic health. International Journal of Obesity.
American Heart Association. (2022). Lifestyle management to reduce cardiovascular risk.
