MỤC LỤC
Hay quên có phải luôn là dấu hiệu bệnh lý không?
Khi nào sự hay quên trở thành vấn đề cần lưu ý?
Khó lập kế hoạch và giải quyết vấn đề nói lên điều gì?
Rối loạn trong các công việc hằng ngày có đáng lo ngại?
Quên đồ vật, mất dấu thời gian và lạc đường có ý nghĩa gì?
Thay đổi ngôn ngữ, hành vi và mối quan hệ xã hội
Đánh giá trí nhớ bằng cách nào?
Có thể làm gì để cải thiện và bảo vệ trí nhớ?
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Hay quên nhẹ là một phần bình thường của quá trình lão hóa, không đồng nghĩa với mất trí nhớ. Thống kê cho thấy chỉ khoảng 1% người trên 65 tuổi có suy giảm trí nhớ nhẹ tiến triển thành sa sút trí tuệ mỗi năm. Tuy nhiên, một số dấu hiệu đặc biệt cần được nhận diện sớm để tránh bỏ sót bệnh lý tiềm ẩn.
● Không phải mọi biểu hiện hay quên đều là mất trí nhớ bệnh lý.
● Suy giảm trí nhớ đáng lo ngại khi ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
● Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ có những dấu hiệu cảnh báo sớm.
● Đánh giá y khoa và thay đổi lối sống có thể làm chậm tiến triển suy giảm trí nhớ.
Hay quên có phải luôn là dấu hiệu bệnh lý không?
Ai cũng có lúc quên, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng, thiếu ngủ hoặc cuộc sống bận rộn. Ở người lớn tuổi, quên nhẹ như quên chìa khóa, quên tên người quen trong chốc lát thường được xem là lão hóa sinh lý. Chỉ một tỷ lệ nhỏ những trường hợp này tiến triển thành sa sút trí tuệ thực sự [1].
Khi nào sự hay quên trở thành vấn đề cần lưu ý?
Sự hay quên cần được quan tâm khi:
● Ảnh hưởng rõ rệt đến công việc hoặc sinh hoạt thường ngày
● Lặp đi lặp lại cùng một câu hỏi hoặc câu chuyện
● Phụ thuộc nhiều vào giấy ghi chú hoặc thiết bị nhắc nhở hơn trước
Trong những trường hợp này, việc trao đổi với bác sĩ để được đánh giá là cần thiết.
Khó lập kế hoạch và giải quyết vấn đề nói lên điều gì?
Thỉnh thoảng gặp khó khăn khi theo dõi hóa đơn hay làm theo hướng dẫn là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu thường xuyên:
● Không thể thực hiện các bước quen thuộc
● Khó theo dõi công việc từng làm tốt trước đây
Đây có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn nhận thức [2].
Rối loạn trong các công việc hằng ngày có đáng lo ngại?
Những biểu hiện sau cần đặc biệt chú ý:
● Khó sử dụng các thiết bị quen thuộc như điều khiển TV, lò vi sóng
● Mất phương hướng khi di chuyển trong môi trường quen thuộc
Những thay đổi này không đơn thuần là hay quên thông thường.
Quên đồ vật, mất dấu thời gian và lạc đường có ý nghĩa gì?
● Quên vị trí để đồ hoặc nơi đỗ xe thỉnh thoảng là bình thường
● Tuy nhiên, liên tục không tìm lại được đồ vật, không nhớ mình đã đi đâu hoặc bằng cách nào đến đó là dấu hiệu cảnh báo
● Thường xuyên quên ngày tháng, mùa vụ hoặc cảm giác thời gian “bị mất” cũng là biểu hiện của rối loạn trí nhớ tiến triển [3]
Thay đổi ngôn ngữ, hành vi và mối quan hệ xã hội
● Khó nhớ từ ngữ quen thuộc, gọi sai tên đồ vật hoặc người thân
● Nói câu không trọn vẹn, khó diễn đạt ý
● Rút lui khỏi các mối quan hệ xã hội, mất hứng thú với sở thích từng yêu thích
Những thay đổi này thường gặp trong các giai đoạn sớm của bệnh Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ khác [4].
Đánh giá trí nhớ bằng cách nào?
Khi có nghi ngờ, bác sĩ có thể:
● Thực hiện các bài kiểm tra trí nhớ và chức năng nhận thức
● Đánh giá khả năng ngôn ngữ, định hướng, lập kế hoạch
● Tìm các nguyên nhân khác gây nhầm lẫn như tác dụng phụ của thuốc, rối loạn giấc ngủ hoặc trầm cảm
Có thể làm gì để cải thiện và bảo vệ trí nhớ?
Một số biện pháp được chứng minh có lợi cho chức năng nhận thức gồm:
● Kích thích trí não
- Đọc sách, giải câu đố
- Học kỹ năng mới hoặc ngôn ngữ mới
● Duy trì lối sống lành mạnh
- Tập thể dục đều đặn
- Chế độ ăn cân đối, giàu rau xanh và chất béo lành mạnh
- Giảm căng thẳng, ngủ đủ giấc
● Tăng cường giao tiếp xã hội
- Duy trì các mối quan hệ
- Tham gia hoạt động cộng đồng giúp não bộ được kích thích thường xuyên [5]
Kết luận
Hay quên không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của mất trí nhớ bệnh lý. Tuy nhiên, khi các biểu hiện trở nên thường xuyên, tiến triển và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, việc đánh giá sớm giúp phân biệt lão hóa bình thường với bệnh lý và tạo cơ hội can thiệp kịp thời, đặc biệt ở giai đoạn còn nhẹ.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Petersen RC et al. (2014). Mild cognitive impairment. New England Journal of Medicine.
Alzheimer’s Association. (2023). 10 early signs and symptoms of Alzheimer’s disease.
McKhann GM et al. (2011). The diagnosis of dementia due to Alzheimer’s disease. Alzheimer’s & Dementia.
Jack CR et al. (2018). NIA-AA Research Framework: Toward a biological definition of Alzheimer’s disease. Alzheimer’s & Dementia.
World Health Organization (WHO). (2019). Risk reduction of cognitive decline and dementia.
