1.Bệnh Zona là gì?
Bệnh zona là một bệnh nhiễm trùng do virus varicella zoster gây ra, đây cũng chính là loại virus từng gây bệnh thủy đậu. Bạn có thể hình dung bệnh zona như bị “tấn công hai lần” bởi cùng một loại virus. Người từng bị thủy đậu trước đó, thường là nhiều năm hoặc thậm chí hàng thập kỷ, mới có thể mắc bệnh zona.
Bệnh thủy đậu thường gây ra các mụn nước ngứa, xuất hiện ở lưng, ngực và mặt rồi lan ra toàn cơ thể. Trong khi đó, bệnh zona lại chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể, thường khu trú tại một vùng da nhất định.
Phát ban zona bắt đầu bằng cụm các nốt sần nhỏ có màu khác biệt với vùng da xung quanh. Màu sắc của phát ban thay đổi tùy theo tông da: trên da sáng thường là màu đỏ, còn trên da sẫm có thể là hồng, xám, tím hoặc nâu. Sau đó, các nốt này chuyển thành mụn nước chứa dịch và khô lại trong vòng 7 - 10 ngày.
Zona có thể là tình trạng rất đau đớn, và ở một số người, cơn đau vẫn kéo dài ngay cả sau khi phát ban đã biến mất.
2. Mức độ phổ biến của bệnh zona
Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có khoảng 1 triệu người mắc bệnh zona. Nguy cơ mắc bệnh tăng dần theo tuổi tác. Thống kê cho thấy, khoảng 10% người từng bị thủy đậu sẽ phát triển bệnh zona trong cuộc đời.
3. Triệu chứng của bệnh zona
Các dấu hiệu ban đầu của bệnh có thể xuất hiện từ 1 - 5 ngày trước khi phát ban, bao gồm:
- Hạch bạch huyết sưng to.
- Cảm giác đau nhói, nóng rát hoặc ngứa ran dưới da, đôi khi chưa xuất hiện phát ban.
- Cụm mụn nước nhỏ tự vỡ ra.
- Sốt, ớn lạnh, đau đầu.
- Cảm giác mệt mỏi, đau dạ dày và nhạy cảm với ánh sáng.
Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, người bệnh nên đến khám bác sĩ sớm. Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn bệnh zona, nhưng điều trị đúng cách có thể giảm nhẹ triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như đau dây thần kinh sau zona.
4. Nguyên nhân gây bệnh zona
Virus varicella-zoster là nguyên nhân trực tiếp gây cả bệnh thủy đậu và zona. Sau khi nhiễm virus, cơ thể có thể khỏi thủy đậu, nhưng virus không biến mất hoàn toàn. Nó ẩn náu trong các mô thần kinh gần tủy sống và não, nằm im lặng trong nhiều năm.
Khi hệ miễn dịch suy yếu, virus “thức giấc” và di chuyển dọc theo dây thần kinh ra ngoài da, gây phát ban và đau rát - đó chính là bệnh zona.
5. Các giai đoạn của bệnh zona
Bệnh zona thường kéo dài 2 - 6 tuần và diễn ra theo ba giai đoạn:
- Giai đoạn tiền phát ban: Da trở nên nhạy cảm, ngứa ran hoặc đau nhẹ. Có thể kèm đau đầu, mệt mỏi và cảm giác khó chịu. Giai đoạn này thường xảy ra trước khi phát ban xuất hiện khoảng 48 giờ.
- Giai đoạn phát ban: Các mụn nước đau rát xuất hiện, có thể vỡ ra và đóng vảy sau vài ngày. Đây là thời điểm bệnh dễ lây nhất và cũng là giai đoạn đau đớn nhất.
- Giai đoạn mạn tính: Nếu sau 4 tuần, cơn đau vẫn không biến mất, có thể đã phát triển thành đau dây thần kinh sau zona, gây cảm giác châm chích hoặc sốc điện trên da.
6. Yếu tố nguy cơ mắc bệnh zona
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tái hoạt động của virus:
- Tuổi trên 50.
- Hệ miễn dịch suy yếu do bệnh hoặc thuốc.
- Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, hoặc mệt mỏi mãn tính.
- Ung thư, HIV hoặc chấn thương thể chất nghiêm trọng.
- Sử dụng steroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch dài hạn.
- Không tiêm vắc xin phòng thủy đậu hoặc zona.
- Giai đoạn tiền mãn kinh hoặc mãn kinh, khi nội tiết thay đổi làm suy yếu miễn dịch.
Dù vậy, nhiều người mắc bệnh zona không thuộc bất kỳ nhóm nguy cơ nào, cho thấy virus có thể tái phát trong nhiều hoàn cảnh khác nhau.
7. Bệnh zona và thai kỳ
Phụ nữ mang thai nếu bị zona thường không gây dị tật cho thai nhi, khác với khi mắc thủy đậu lần đầu trong thai kỳ. Tuy nhiên, cơn đau và phát ban có thể gây stress và ảnh hưởng sức khỏe tổng thể, vì vậy nên trao đổi với bác sĩ sản khoa và da liễu để được hướng dẫn điều trị an toàn.
