MỤC LỤC
Bệnh zona là gì?
Bệnh zona phổ biến đến mức nào?
Triệu chứng của bệnh zona gồm những gì?
Nguyên nhân nào gây bệnh zona?
Các giai đoạn tiến triển của bệnh zona ra sao?
Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc zona?
Bệnh zona ảnh hưởng thế nào đến thai kỳ?
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Bệnh zona là tình trạng virus varicella-zoster tái hoạt động sau nhiều năm tiềm ẩn trong cơ thể, gây phát ban đau rát dọc theo dây thần kinh. Đây không phải bệnh mới mắc mà là hậu quả muộn của lần nhiễm thủy đậu trước đó.
● Zona do virus varicella-zoster gây ra - cùng virus gây thủy đậu.
● Phát ban thường khu trú một bên cơ thể, kèm đau rát rõ rệt.
● Điều trị sớm giúp giảm đau và hạn chế biến chứng đau dây thần kinh sau zona.
Bệnh zona là gì?
Bệnh zona là một bệnh nhiễm trùng do virus varicella-zoster – tác nhân gây bệnh thủy đậu. Sau khi cơ thể hồi phục khỏi thủy đậu, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh. Nhiều năm, thậm chí hàng chục năm sau, virus có thể tái hoạt động và gây bệnh zona.
Khác với thủy đậu lan tỏa toàn thân, zona thường chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể, khu trú theo đường đi của dây thần kinh. Phát ban bắt đầu bằng các nốt sần đổi màu da, sau đó tiến triển thành mụn nước chứa dịch và đóng vảy trong khoảng 7 - 10 ngày. Ở một số trường hợp, cơn đau vẫn kéo dài ngay cả khi tổn thương da đã lành.
Bệnh zona phổ biến đến mức nào?
Zona là bệnh lý khá thường gặp, đặc biệt ở người lớn tuổi. Tại Hoa Kỳ, ước tính mỗi năm có khoảng 1 triệu trường hợp zona mới [1].
Các nghiên cứu cho thấy:
● Khoảng 10 - 30% người từng mắc thủy đậu sẽ bị zona ít nhất một lần trong đời [2].
● Nguy cơ mắc bệnh tăng rõ sau 50 tuổi, song zona vẫn có thể gặp ở người trẻ.
Triệu chứng của bệnh zona gồm những gì?
Triệu chứng thường tiến triển theo từng giai đoạn. Trước khi phát ban xuất hiện từ 1–5 ngày, có thể gặp:
● Đau nhói, nóng rát, châm chích hoặc ngứa ran dưới da.
● Sưng hạch bạch huyết vùng cổ hoặc bẹn.
● Sốt nhẹ, ớn lạnh, đau đầu.
● Mệt mỏi, khó chịu, đau dạ dày, nhạy cảm với ánh sáng.
Sau đó xuất hiện:
● Cụm mụn nước nhỏ, đau rát, có thể tự vỡ và đóng vảy.
● Phát ban thường chỉ ở một bên cơ thể, không vượt qua đường giữa.
Nguyên nhân nào gây bệnh zona?
Nguyên nhân trực tiếp của zona là sự tái hoạt động của virus varicella-zoster. Sau khi nhiễm thủy đậu, virus ẩn trong các mô thần kinh gần tủy sống và não. Khi hệ miễn dịch suy yếu, virus “thức giấc”, di chuyển dọc theo dây thần kinh ra da, gây viêm và đau – hình thành zona [3].
Các giai đoạn tiến triển của bệnh zona ra sao?
Zona thường kéo dài từ 2–6 tuần và trải qua ba giai đoạn chính:
● Giai đoạn tiền phát ban: Ngứa ran, đau nhẹ, da nhạy cảm; có thể kèm đau đầu, mệt mỏi.
● Giai đoạn phát ban: Mụn nước đau rát xuất hiện, vỡ và đóng vảy; đây là giai đoạn dễ lây nhất.
● Giai đoạn mạn tính: Nếu đau kéo dài trên 4 tuần, có thể tiến triển thành đau dây thần kinh sau zona, gây cảm giác bỏng rát, châm chích hoặc như sốc điện.
Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc zona?
Các yếu tố được ghi nhận làm tăng nguy cơ tái hoạt virus gồm:
● Tuổi trên 50.
● Suy giảm miễn dịch do bệnh nền hoặc thuốc.
● Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, mệt mỏi mạn tính.
● Ung thư, HIV, chấn thương nặng.
● Sử dụng steroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch lâu dài.
● Chưa tiêm vắc-xin zona.
● Giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, khi miễn dịch suy giảm do biến đổi nội tiết.
Tuy nhiên, zona vẫn có thể xảy ra ở người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Bệnh zona ảnh hưởng thế nào đến thai kỳ?
Zona trong thai kỳ hiếm khi gây dị tật thai nhi, khác với thủy đậu nguyên phát. Dù vậy, đau và phát ban có thể gây stress, ảnh hưởng sức khỏe tổng thể. Phụ nữ mang thai khi nghi ngờ zona nên trao đổi sớm với bác sĩ sản khoa và bác sĩ chuyên khoa để được hướng dẫn điều trị an toàn [4].
Kết luận
Zona không chỉ là bệnh ngoài da. Cơn đau thần kinh mới là yếu tố ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng sống. Thăm khám sớm và điều trị đúng thời điểm giúp giảm đáng kể nguy cơ đau dây thần kinh sau zona.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2023). Shingles (Herpes Zoster).
World Health Organization (WHO). (2022). Varicella and herpes zoster.
Cohen JI. (2018). Clinical practice: Herpes zoster. New England Journal of Medicine.
Public Health England. (2020). Shingles and pregnancy guidance.
