MỤC LỤC
Vì sao người mắc Alzheimer vẫn cần duy trì vận động thể chất?
Vận động giúp làm chậm tiến triển Alzheimer như thế nào?
Nên khởi động ra sao để tập luyện an toàn?
Những hình thức vận động phù hợp cho người mắc Alzheimer
Có thể tập luyện ở đâu và như thế nào là hiệu quả?
Kiên trì vận động quan trọng đến mức nào?
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Vận động thể chất là một phần quan trọng trong chăm sóc người mắc Alzheimer, giúp làm chậm tiến triển bệnh, cải thiện trí nhớ, tâm trạng và duy trì khả năng tự lập. Các nghiên cứu dài hạn cho thấy hoạt động thể chất mang lại lợi ích ở hầu hết các giai đoạn của bệnh.
● Vận động đều đặn có thể làm chậm suy giảm nhận thức ở người mắc Alzheimer.
● Lợi ích không chỉ về trí nhớ, mà còn cải thiện tâm trạng, giảm lo âu và trầm cảm.
● Người ở giai đoạn giữa và muộn vẫn hưởng lợi nếu lựa chọn bài tập phù hợp.
● Tính an toàn, đơn giản và duy trì thói quen là yếu tố then chốt.
Vì sao người mắc Alzheimer vẫn cần duy trì vận động thể chất?
Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tư duy và chức năng vận động theo thời gian. Tuy nhiên, não bộ vẫn giữ được một mức độ thích nghi nhất định. Hoạt động thể chất giúp tăng lưu lượng máu não, kích thích các yếu tố tăng trưởng thần kinh và cải thiện chức năng synapse, từ đó hỗ trợ duy trì nhận thức và khả năng vận động [1].
Một nghiên cứu theo dõi trong 6 năm cho thấy những người mắc Alzheimer duy trì vận động đều đặn có tốc độ suy giảm chức năng chậm hơn, đặc biệt ở giai đoạn giữa của bệnh, khả năng tự lập được kéo dài đáng kể [2].
Vận động giúp làm chậm tiến triển Alzheimer như thế nào?
Các lợi ích chính của vận động thể chất bao gồm:
● Cải thiện trí nhớ và khả năng tập trung
● Giảm căng thẳng, lo âu và trầm cảm
● Tăng sức mạnh cơ, giảm nguy cơ té ngã
● Hỗ trợ duy trì các hoạt động sinh hoạt hằng ngày
Ngay cả ở giai đoạn nặng, việc duy trì cơ bắp khỏe mạnh vẫn giúp người mắc Alzheimer tự thực hiện được nhiều thao tác cơ bản hơn, từ đó cải thiện chất lượng sống [3].
Nên khởi động ra sao để tập luyện an toàn?
Khởi động giúp giảm nguy cơ chấn thương và tăng cảm giác an toàn khi tập luyện.
● Đi bộ nhẹ hoặc giãn cơ chậm rãi trước khi tập
● Nếu khó giữ thăng bằng, có thể tập khi ngồi:
- Bắt chéo chân, xoay cổ chân khoảng 10 lần mỗi hướng
- Duỗi - co khớp gối và khớp háng nhẹ nhàng
Ngoài ra, cần loại bỏ các yếu tố nguy cơ té ngã trong không gian tập như thảm trơn, dây điện hoặc đồ vật cản trở lối đi.
Những hình thức vận động phù hợp cho người mắc Alzheimer
● Thái cực quyền
Thái cực quyền là hình thức vận động nhẹ nhàng, nhịp chậm, giúp cải thiện trí nhớ, sự minh mẫn, đồng thời tăng cường thăng bằng, sức mạnh cơ và độ linh hoạt khớp. Môn này phù hợp với người cao tuổi và có thể tập trong nhà hoặc ngoài trời [4].
● Làm vườn
Làm vườn giúp duy trì vận động ngoài trời, kích thích giác quan và gợi lại ký ức tích cực. Hoạt động này còn có tác dụng giảm căng thẳng và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
● Bơi lội và tập luyện dưới nước
Các bài tập dưới nước giúp giảm áp lực lên khớp, cải thiện sức bền tim mạch và tạo cảm giác thư giãn. Đây là lựa chọn an toàn cho người có hạn chế vận động.
● Yoga
Yoga giúp tăng sức mạnh, độ dẻo dai và cải thiện tâm trạng. Nghiên cứu tại Đại học California, Los Angeles (UCLA) cho thấy những người tham gia chương trình yoga trong 3 tháng có cải thiện trí nhớ tốt hơn so với nhóm tập các bài luyện trí nhớ khác, đồng thời giảm lo âu và trầm cảm [5].
● Đi bộ
Đi bộ là hình thức vận động đơn giản, dễ duy trì. Ở giai đoạn sớm, có thể đi bộ quãng đường dài hơn; ở giai đoạn muộn, đi bộ ngắn nhưng đều đặn vẫn mang lại lợi ích rõ rệt cho tim mạch và nhận thức.
● Bài tập cardio nhẹ
Các hoạt động làm tim đập nhanh như khiêu vũ chậm, thể dục nhịp điệu nhẹ giúp tăng tưới máu não, cải thiện tâm trạng và giảm triệu chứng trầm cảm.
● Bài tập trên ghế
Khi di chuyển khó khăn, các bài tập khi ngồi vẫn rất hữu ích:
- Vặn mình nhẹ nhàng
- Nâng tay, duỗi chân
- Đấm không khí theo nhịp nhạc
Sự linh hoạt và sáng tạo giúp duy trì vận động ngay cả khi hạn chế thể lực.
Có thể tập luyện ở đâu và như thế nào là hiệu quả?
Vận động không nhất thiết phải diễn ra tại phòng tập. Người mắc Alzheimer có thể tham gia:
● Trung tâm cộng đồng
● Lớp học dành cho người cao tuổi
● Tập tại nhà với sự hỗ trợ của người thân
Quan trọng nhất là duy trì sự đều đặn, không phải cường độ cao.
Kiên trì vận động quan trọng đến mức nào?
Hình thành thói quen mới cần thời gian. Mục tiêu thực tế là khoảng 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày mỗi tuần. Nếu không đạt đủ thời lượng, vận động ngắn vẫn tốt hơn không vận động. Sự kiên trì mang lại lợi ích tích lũy lâu dài cho não bộ và thể chất.
Kết luận
Vận động thể chất là một yếu tố quan trọng trong chăm sóc toàn diện đối với người mắc Alzheimer. Điều quan trọng không phải là tập nặng hay nhẹ, mà là phù hợp và duy trì đều đặn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Erickson KI et al. (2011). Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proceedings of the National Academy of Sciences.
Lautenschlager NT et al. (2008). Effect of physical activity on cognitive function in older adults at risk for Alzheimer disease. JAMA.
World Health Organization (WHO). (2019). Risk reduction of cognitive decline and dementia.
Wayne PM et al. (2014). The impact of Tai Chi on cognitive performance in older adults. Journal of the American Geriatrics Society.
Eyre HA et al. (2016). Changes in neural connectivity and memory following yoga intervention. Journal of Alzheimer’s Disease.
