1. BFRB là gì?
Hành vi lặp đi lặp lại tập trung vào cơ thể (Body-Focused Repetitive Behavior - BFRB) là nhóm các hành vi cắn, giật, nặn hoặc cào cấu cơ thể một cách không kiểm soát, thường gây tổn thương da, móng hoặc niêm mạc.
Theo một số nghiên cứu, cứ khoảng 20 người thì có 1 người mắc BFRB, tuy nhiên nhiều người lại xem nhẹ và cho rằng đây chỉ là “thói quen xấu”. Trên thực tế, BFRB có thể liên quan đến rối loạn thần kinh và tâm lý, đôi khi có những đặc điểm tương đồng với rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) - nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Điểm khác biệt quan trọng là người mắc BFRB không có ý định tự làm hại bản thân, mà các hành vi này thường là phản xạ vô thức nhằm giải tỏa căng thẳng hoặc lo âu.
2. Ai dễ mắc BFRB?
Các nhà khoa học cho rằng yếu tố di truyền đóng vai trò lớn. Nếu trong gia đình có người mắc BFRB, bạn có khả năng cao hơn gặp tình trạng tương tự.
Ngoài ra, các yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến nguy cơ mắc BFRB, bao gồm:
- Tính cách và khí chất cảm xúc (nhạy cảm, lo âu, cầu toàn).
- Mức độ căng thẳng và môi trường sống.
- Tuổi thơ hoặc sang chấn tâm lý.
- Độ tuổi khởi phát hành vi - thường bắt đầu từ giai đoạn thanh thiếu niên.
- Giới tính: phụ nữ có tỷ lệ mắc BFRB cao hơn nam giới.
3. Các dạng BFRB thường gặp
3.1. Dermatillomania - Rối loạn cào cấu da
Là tình trạng liên tục nặn mụn, cào vảy, hoặc bứt da ngay cả trên vùng da hoàn toàn khỏe mạnh.
Những người mắc Dermatillomania thường không thể cưỡng lại thôi thúc đó, dù biết rằng sẽ gây tổn thương da. Tình trạng này phổ biến hơn ở người có rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD).
Cách kiểm soát:
- Băng ngón tay, giữ tay luôn bận rộn bằng đồ chơi giảm căng thẳng (fidget spinner).
- Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) giúp thay đổi thói quen và phản xạ.
3.2. Cắn móng tay (Onychophagia)
Khoảng 30% người trưởng thành có thói quen cắn móng tay, đôi khi vô thức. Hành vi này có thể gây:
- Tổn thương da quanh móng.
- Mòn men răng, nhiễm trùng vùng miệng.
Cách khắc phục:
- Cắt móng tay ngắn, gọn.
- Sử dụng sơn móng vị đắng để ức chế phản xạ.
- Giảm căng thẳng bằng các hoạt động thư giãn như thiền hoặc thể thao nhẹ.
3.3. Morsicatio Buccarum - Cắn má trong
Người mắc chứng này không ngừng cắn hoặc nhai mặt trong má, dẫn đến loét, sưng và dày niêm mạc. Cảm giác sần sùi khiến họ càng muốn cắn nhiều hơn tạo thành vòng luẩn quẩn tự duy trì.
Giải pháp:
- Nhai kẹo cao su không đường để thay thế hành động cắn.
- Liệu pháp nhận thức hành vi giúp kiểm soát hành vi vô thức.
3.4. Morsicatio Labiorum - Cắn hoặc mút môi
Đây là hành vi cắn, mút hoặc nhai môi trong, khiến lớp da môi bong tróc, tạo thành mảng trắng hoặc vàng sần sùi.
Cách điều trị:
- Dùng miếng đệm môi (lip guard) giúp cách ly răng và môi.
- Tham gia liệu pháp trò chuyện (talk therapy) để xử lý cảm xúc căng thẳng, lo âu - vốn là nguyên nhân tiềm ẩn.
4. Khi nào nên gặp bác sĩ?
Nếu những hành vi trên lặp đi lặp lại và gây tổn thương da, đau, hoặc ảnh hưởng đến thẩm mỹ, bạn nên tìm đến bác sĩ da liễu hoặc bác sĩ tâm lý. Việc điều trị kết hợp giữa chăm sóc da - kiểm soát hành vi - hỗ trợ tâm lý sẽ mang lại hiệu quả lâu dài và giúp cải thiện chất lượng cuộc sống.
