MỤC LỤC
BFRB là gì và có phải chỉ là thói quen xấu?
Những ai có nguy cơ cao mắc BFRB?
Các dạng BFRB thường gặp hiện nay
Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa?
Kết luận
Tài liệu tham khảo
BFRB (Body-Focused Repetitive Behavior) là nhóm hành vi lặp đi lặp lại tập trung vào cơ thể như cắn, giật, nặn hoặc cào cấu, mang tính vô thức và có thể gây tổn thương da, móng hoặc niêm mạc, không đơn thuần là “thói quen xấu” như nhiều người vẫn lầm tưởng.
● BFRB là một rối loạn hành vi được ghi nhận trong y văn, có liên quan đến thần kinh và tâm lý.
● Người mắc BFRB không có chủ đích tự làm hại bản thân, mà hành vi thường nhằm giải tỏa căng thẳng.
● Tỷ lệ mắc tương đối cao trong cộng đồng nhưng thường bị bỏ sót hoặc đánh giá thấp.
● Điều trị hiệu quả cần kết hợp kiểm soát hành vi, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc tổn thương thực thể.
BFRB là gì và có phải chỉ là thói quen xấu?
Hành vi lặp đi lặp lại tập trung vào cơ thể (Body-Focused Repetitive Behavior – BFRB) là thuật ngữ dùng để mô tả các hành vi mang tính thôi thúc, khó kiểm soát như cắn móng tay, cào cấu da, nhai niêm mạc miệng hoặc mút môi. Theo các nghiên cứu dịch tễ, khoảng 4 - 5% dân số có biểu hiện BFRB ở các mức độ khác nhau [1].
Khác với hành vi tự gây hại, BFRB không xuất phát từ ý định làm đau cơ thể, mà thường là phản xạ vô thức nhằm giảm lo âu, căng thẳng hoặc điều hòa cảm xúc. Mặc dù có một số đặc điểm chồng lấp với rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), BFRB được xem là một nhóm rối loạn riêng biệt trong phân loại rối loạn tâm thần hiện nay [2].
Những ai có nguy cơ cao mắc BFRB?
BFRB có xu hướng chịu ảnh hưởng đa yếu tố, trong đó yếu tố di truyền được xem là nền tảng quan trọng. Nguy cơ mắc tăng lên rõ rệt nếu trong gia đình có người từng gặp các rối loạn hành vi hoặc rối loạn lo âu.
Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:
● Khí chất cảm xúc nhạy cảm, lo âu, cầu toàn.
● Căng thẳng kéo dài hoặc môi trường sống nhiều áp lực.
● Tiền sử sang chấn tâm lý thời thơ ấu.
● Tuổi khởi phát sớm, thường trong giai đoạn thanh thiếu niên.
● Giới tính: nữ giới được ghi nhận có tỷ lệ mắc cao hơn nam giới [3].
Các dạng BFRB thường gặp hiện nay
Dermatillomania – Rối loạn cào cấu da là gì?
Dermatillomania đặc trưng bởi hành vi nặn mụn, cào vảy hoặc bứt da lặp đi lặp lại, ngay cả trên vùng da không có tổn thương ban đầu. Hành vi này thường đi kèm cảm giác thôi thúc mạnh và khó cưỡng lại, có thể gây viêm da, sẹo và nhiễm trùng thứ phát.
Các biện pháp kiểm soát thường được khuyến nghị:
● Băng ngón tay, sử dụng vật dụng giúp tay luôn bận rộn.
● Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) nhằm điều chỉnh phản xạ và thói quen [4].
Cắn móng tay (Onychophagia) có phải là BFRB?
Cắn móng tay là một trong những dạng BFRB phổ biến nhất. Khoảng 20 - 30% người trưởng thành từng hoặc đang có hành vi này ở mức độ khác nhau [5]. Ngoài ảnh hưởng thẩm mỹ, hành vi kéo dài có thể gây tổn thương quanh móng, nhiễm trùng và ảnh hưởng răng miệng.
Hướng tiếp cận kiểm soát bao gồm:
● Cắt móng tay gọn gàng, hạn chế kích thích.
● Sử dụng sơn móng có vị đắng để tạo phản xạ ức chế.
● Can thiệp giảm căng thẳng bằng các kỹ thuật thư giãn.
Morsicatio buccarum - Cắn má trong có nguy hiểm không?
Đây là tình trạng nhai hoặc cắn niêm mạc má kéo dài, dẫn đến loét, dày niêm mạc và tạo bề mặt sần sùi, từ đó làm tăng hành vi cắn lặp lại.
Giải pháp thường được áp dụng:
● Nhai kẹo cao su không đường để thay thế hành vi.
● Trị liệu hành vi nhằm kiểm soát phản xạ vô thức.
Morsicatio labiorum - Cắn hoặc mút môi
Hành vi cắn hoặc mút môi trong có thể khiến môi bong tróc, đổi màu và viêm mạn tính.
Các biện pháp hỗ trợ gồm:
● Sử dụng miếng đệm môi (lip guard) để hạn chế tiếp xúc răng – môi.
● Liệu pháp trò chuyện giúp xử lý lo âu và căng thẳng nền tảng.
Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa?
Việc thăm khám được khuyến nghị khi các hành vi BFRB lặp đi lặp lại gây tổn thương thực thể, đau, ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc làm suy giảm chất lượng cuộc sống. Can thiệp hiệu quả thường cần sự phối hợp giữa bác sĩ da liễu, bác sĩ tâm lý và bác sĩ tâm thần, tùy biểu hiện cụ thể [6].
Kết luận
Không ít trường hợp BFRB bị xem nhẹ trong nhiều năm cho đến khi tổn thương da hoặc niêm mạc trở nên rõ rệt. Việc nhìn nhận BFRB như một rối loạn hành vi - cảm xúc, thay vì lỗi cá nhân, giúp việc điều trị trở nên nhân văn và hiệu quả hơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Grant JE, Stein DJ. (2014). Body-focused repetitive behavior disorders. CNS Spectrums.
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.
Chamberlain SR, et al. (2009). Trichotillomania and related disorders. American Journal of Psychiatry.
Snorrason I, et al. (2015). Habit reversal training in BFRBs. Behaviour Research and Therapy.
Ghanizadeh A. (2011). Nail biting: Etiology and management. Journal of Dermatology.
World Health Organization (WHO). (2019). Guidelines on mental and behavioral disorders.
