MỤC LỤC
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là gì?
OCD có phải là một rối loạn lo âu không?
Các triệu chứng điển hình của OCD là gì?
Những dạng OCD thường gặp trong lâm sàng
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (Obsessive-Compulsive Disorder-OCD) là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi các suy nghĩ xâm nhập lặp đi lặp lại kèm theo hành vi cưỡng chế nhằm giảm lo âu. Nếu không được nhận diện và can thiệp đúng cách, OCD có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
● OCD không đơn thuần là thói quen xấu, mà là một rối loạn tâm thần đã được phân loại riêng trong DSM-5.
● Ám ảnh và cưỡng chế có mối liên hệ chặt chẽ, tạo thành vòng lặp lo âu khó kiểm soát.
● OCD là tình trạng có thể điều trị, đặc biệt hiệu quả khi được can thiệp sớm và đúng phương pháp.
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là gì?
OCD là một rối loạn tâm thần trong đó người mắc phải trải qua các ám ảnh (suy nghĩ, hình ảnh hoặc thôi thúc không mong muốn, lặp đi lặp lại) và/hoặc các hành vi cưỡng chế (những hành động hoặc nghi thức buộc phải thực hiện để giảm bớt lo âu). Điểm đặc trưng của OCD là cá nhân ý thức được tính vô lý của các hành vi này nhưng không thể tự dừng lại [1].
Ví dụ thường gặp gồm:
● Cảm thấy bắt buộc phải rửa tay nhiều lần sau khi chạm vào vật bị cho là bẩn
● Tin rằng một con số, màu sắc hoặc trình tự nhất định mang lại điềm xấu
Nếu không được điều trị, OCD có thể gây căng thẳng kéo dài và làm suy giảm chức năng sinh hoạt hàng ngày.
OCD có phải là một rối loạn lo âu không?
Trước đây, OCD từng được xếp vào nhóm rối loạn lo âu. Tuy nhiên, từ năm 2013, theo DSM-5, OCD được phân loại vào nhóm riêng: “Rối loạn ám ảnh cưỡng chế và các rối loạn liên quan” [2].
Dù vậy, trên thực tế lâm sàng, nhiều người mắc OCD vẫn đồng thời trải qua các triệu chứng lo âu hoặc trầm cảm ở những mức độ khác nhau.
Các triệu chứng điển hình của OCD là gì?
Phần lớn trường hợp OCD bao gồm cả ám ảnh và cưỡng chế, tuy nhiên một số chỉ biểu hiện một trong hai. Ngoài ra, có thể kèm theo tic vận động hoặc âm thanh.
Các loại ám ảnh thường gặp là gì?
Ám ảnh là những suy nghĩ hoặc hình ảnh xâm nhập, gây khó chịu, bao gồm:
● Lo sợ quá mức về vi trùng, bụi bẩn hoặc ô nhiễm
● Sợ làm tổn hại đến người khác hoặc chính bản thân
● Sợ làm mất đồ hoặc quên điều quan trọng
● Lo rằng bản thân sẽ nói hoặc làm điều không kiểm soát
● Ý nghĩ xâm nhập liên quan đến tôn giáo, tình dục hoặc bạo lực
● Nhu cầu mọi thứ phải cân đối, đối xứng hoặc hoàn hảo
Các hành vi cưỡng chế phổ biến là gì?
Hành vi cưỡng chế thường được thực hiện nhằm giảm lo âu do ám ảnh gây ra, ví dụ:
● Rửa tay, tắm rửa lặp đi lặp lại
● Kiểm tra nhiều lần cửa khóa, bếp, công tắc điện
● Đếm số, thực hiện nghi thức theo trình tự cố định
● Lặp lại từ ngữ, câu nói hoặc cầu nguyện trong đầu
● Sắp xếp đồ vật theo màu sắc, kích thước hoặc trật tự “hoàn hảo”
● Liên tục tìm kiếm sự trấn an từ người khác
Ngoài ra, hành vi tránh né (không bắt tay, hạn chế ra ngoài vì sợ ô nhiễm) cũng là một biểu hiện thường gặp. Các triệu chứng có thể dao động theo thời gian, đôi khi thuyên giảm tạm thời rồi tái phát [3].
Những dạng OCD thường gặp trong lâm sàng là gì?
Trong thực hành y khoa, OCD thường được phân nhóm theo nội dung ám ảnh – cưỡng chế:
● OCD liên quan đến ô nhiễm và rửa tay quá mức
● OCD kiểm tra lặp lại (khóa cửa, tắt bếp, thiết bị điện)
● OCD sắp xếp - đối xứng
● OCD đếm số hoặc nghi thức tinh thần
● OCD ám ảnh về gây tổn hại cho người khác
Việc phân nhóm giúp cá thể hóa chiến lược điều trị và theo dõi đáp ứng [4].
Kết luận
Trên thực tế, nhiều người nhầm lẫn OCD với tính cẩn thận hoặc cầu toàn. Việc hiểu đúng, nhận diện sớm và tiếp cận chăm sóc y tế phù hợp đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện sức khỏe tinh thần và chất lượng sống lâu dài.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Stein DJ et al. (2019). Obsessive-compulsive disorder. Nature Reviews Disease Primers.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
World Health Organization. (2022). International classification of obsessive-compulsive disorder.
Abramowitz JS et al. (2009). Obsessive-compulsive disorder: Subtypes and treatment implications. Behaviour Research and Therapy.
