1. Khái niệm về OCD
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (Obsessive - Compulsive Disorder - OCD) là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi những suy nghĩ, hình ảnh hoặc thôi thúc lặp đi lặp lại (ám ảnh) và những hành vi cưỡng bức phải thực hiện (cưỡng chế) để giảm bớt lo lắng do các ám ảnh gây ra.
Khác với những thói quen thường ngày như cắn móng tay hay suy nghĩ tiêu cực, OCD khiến người bệnh ý thức được hành vi của mình là vô lý nhưng không thể dừng lại. Ví dụ:
- Cảm thấy cần phải rửa tay bảy lần sau khi chạm vào vật nghi ngờ bẩn.
- Tin rằng một con số hoặc màu sắc mang lại điềm xấu.
Rối loạn này có thể gây khó chịu, căng thẳng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày nếu không được điều trị.
2. OCD có phải là rối loạn lo âu không?
Trước đây, OCD được xem là một dạng rối loạn lo âu. Tuy nhiên, theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5) năm 2013, OCD được xếp vào nhóm riêng gọi là “Rối loạn ám ảnh cưỡng chế và các rối loạn liên quan”.
Dù vậy, phần lớn người mắc OCD cũng đồng thời trải qua lo âu hoặc trầm cảm ở các mức độ khác nhau.
3. Triệu chứng của OCD
Hầu hết người mắc OCD đều trải qua cả ám ảnh và hành vi cưỡng chế, song một số chỉ có một trong hai biểu hiện. Ngoài ra, một số người có thể xuất hiện tic – các cử động hoặc âm thanh lặp lại không kiểm soát.
3.1. Các loại ám ảnh thường gặp
Những suy nghĩ hoặc hình ảnh xâm nhập mà bạn không muốn nhưng không thể xua đi, ví dụ như:
- Lo lắng cực độ về vi trùng, bụi bẩn hoặc ô nhiễm.
- Sợ làm tổn thương người khác hoặc chính mình.
- Sợ mất đồ hoặc quên vật quan trọng.
- Lo rằng mình sẽ nói hoặc làm điều không kiểm soát được.
- Có những ý nghĩ khó chịu liên quan đến tôn giáo, tình dục hoặc bạo lực.
- Cảm thấy mọi thứ phải cân đối, đối xứng hoặc hoàn hảo.
3.2. Các hành vi cưỡng chế phổ biến
Đây là những hành động hoặc nghi thức lặp lại để giảm lo lắng, ví dụ như:
- Rửa tay hoặc tắm rửa nhiều lần để cảm thấy “sạch sẽ”.
- Kiểm tra liên tục xem cửa đã khóa, thiết bị đã tắt chưa.
- Đếm số bước, số chai lọ hoặc thực hiện công việc theo thứ tự cố định.
- Cầu nguyện, lặp lại từ khóa hoặc câu nói trong đầu để “ngăn chuyện xấu”.
- Sắp xếp đồ vật theo hàng, màu sắc hoặc kích cỡ hoàn hảo.
- Tìm kiếm sự đảm bảo từ người khác.
Một triệu chứng khác của OCD là tránh né tình huống có thể kích hoạt ám ảnh, như từ chối bắt tay hoặc không ra khỏi nhà vì sợ vi trùng.
Các triệu chứng có thể thay đổi theo thời gian, lúc nhẹ lúc nặng, và đôi khi thuyên giảm tạm thời rồi tái phát.
4. Các dạng OCD thường gặp
- OCD liên quan đến ô nhiễm và rửa tay quá mức.
- OCD kiểm tra lặp lại (khóa cửa, tắt bếp, công tắc điện).
- OCD sắp xếp - đối xứng.
- OCD đếm số hoặc nghi thức tinh thần.
- OCD ám ảnh về làm thương tổn đến người khác.
Kết luận
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là một tình trạng rối loạn tâm thần có thể điều trị được. Hiểu đúng về bệnh, nhận biết sớm và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ y tế sẽ giúp người bệnh lấy lại cân bằng tinh thần và chất lượng cuộc sống.
