MỤC LỤC
“Bà mụ dạy” là gì dưới góc nhìn y học hiện đại?
Những phản xạ sơ sinh thường gặp ở trẻ là gì?
Các phản xạ đầu đời có ý nghĩa như thế nào với sự phát triển thần kinh?
Cha mẹ nên tương tác với trẻ thông qua các phản xạ ra sao?
Khi nào cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa?
Kết luận
Tài liệu tham khảo
“Bà mụ dạy” là cách gọi dân gian mô tả các phản xạ sơ sinh tự nhiên. Dưới góc độ y khoa, đây là những dấu hiệu quan trọng phản ánh sự phát triển sớm của não bộ và hệ thần kinh trung ương ở trẻ.
● Phản xạ sơ sinh là phản ứng tự động, xuất hiện ngay sau sinh và biến mất theo lộ trình sinh lý.
● Sự xuất hiện và mất đi đúng thời điểm giúp đánh giá hệ thần kinh của trẻ phát triển bình thường.
● Khái niệm “bà mụ dạy” phản ánh niềm tin văn hóa, nhưng có cơ sở khoa học rõ ràng trong nhi khoa hiện đại.
● Bất thường về phản xạ có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn thần kinh cần được thăm khám.
“Bà mụ dạy” là gì dưới góc nhìn y học hiện đại?
Trong văn hóa dân gian Việt Nam, “bà mụ dạy” dùng để chỉ những cử động tự nhiên đầu đời của trẻ sơ sinh. Y học hiện đại gọi đây là các phản xạ sơ sinh nguyên thủy, do thân não và tủy sống điều khiển. Những phản xạ này xuất hiện từ giai đoạn bào thai muộn và có vai trò sống còn trong những tháng đầu sau sinh, trước khi vỏ não phát triển hoàn thiện [1].
Những phản xạ sơ sinh thường gặp ở trẻ là gì?
Các phản xạ phổ biến bao gồm:
● Phản xạ Moro (giật mình): Trẻ dang tay rồi co lại khi có kích thích đột ngột; thường mất sau 4 - 6 tháng.
● Phản xạ tìm kiếm (rooting): Trẻ quay đầu về phía kích thích ở má hoặc khóe miệng; giúp tìm nguồn bú, mất sau khoảng 4 tháng.
● Phản xạ mút (sucking): Trẻ tự động mút khi có vật chạm vào miệng; cần thiết cho việc bú mẹ và tăng trưởng.
● Phản xạ nắm tay (palmar grasp): Trẻ nắm chặt ngón tay người lớn khi chạm vào lòng bàn tay; thường mất sau 5 - 6 tháng.
● Phản xạ bước đi (stepping): Động tác giống bước đi khi bàn chân chạm mặt phẳng; biến mất khoảng 2 tháng tuổi.
● Phản xạ cổ trương lực không đối xứng (ATNR): Khi quay đầu sang một bên, tay cùng phía duỗi ra; mất dần trước 7 tháng.
Các phản xạ đầu đời có ý nghĩa như thế nào với sự phát triển thần kinh?
Các phản xạ sơ sinh là chỉ dấu quan trọng đánh giá chức năng thần kinh trung ương. Theo các nghiên cứu thần kinh nhi khoa, phản xạ xuất hiện đầy đủ và biến mất đúng thời điểm cho thấy quá trình ức chế dần của vỏ não đang diễn ra bình thường [2]. Ngược lại, phản xạ tồn tại quá lâu, mất sớm hoặc không đối xứng có thể liên quan đến tổn thương não, bại não hoặc rối loạn phát triển vận động.
Cha mẹ nên tương tác với trẻ thông qua các phản xạ ra sao?
Cha mẹ có thể hỗ trợ sự phát triển tự nhiên của trẻ bằng cách:
● Tạo môi trường an toàn và yên tĩnh, tránh kích thích mạnh gây giật mình quá mức.
● Tận dụng phản xạ bú để hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ hiệu quả.
● Chơi và giao tiếp nhẹ nhàng, chạm vào tay chân, nhìn vào mắt và trò chuyện để tăng gắn kết cảm xúc.
● Cho trẻ nằm sấp có giám sát (tummy time) nhằm hỗ trợ phát triển trương lực cơ cổ và thân mình.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa?
Cha mẹ nên cho trẻ được thăm khám nếu nhận thấy:
● Phản xạ không xuất hiện, mất quá sớm hoặc kéo dài bất thường.
● Phản xạ chỉ xảy ra ở một bên cơ thể.
● Trẻ có biểu hiện lừ đừ, yếu cơ hoặc cứng đờ.
Việc đánh giá sớm giúp can thiệp kịp thời và cải thiện tiên lượng phát triển lâu dài [3].
Kết luận
Nhiều phụ huynh rất lo lắng khi thấy trẻ không còn các phản xạ sơ sinh tự nhiên. Thực tế, việc phản xạ biến mất đúng mốc tuổi là dấu hiệu tích cực, cho thấy não bộ của trẻ đang trưởng thành và kiểm soát vận động tốt hơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
World Health Organization. (2013). Care of the preterm and low-birth-weight newborn. WHO.
Sarnat HB, Flores-Sarnat L. (2015). Neurologic examination of the newborn. Handbook of Clinical Neurology, 132, 63–88.
Bộ Y tế Việt Nam. (2020). Hướng dẫn theo dõi và chăm sóc trẻ sơ sinh.
