Tăng cân là điều tự nhiên nếu bạn nạp nhiều calo hơn mức tiêu hao hoặc giảm mức độ vận động thể chất. Tuy nhiên, nếu bạn vẫn duy trì thói quen ăn uống và sinh hoạt như trước mà cân nặng vẫn tăng, rất có thể có những nguyên nhân tiềm ẩn khác liên quan đến nội tiết, tâm lý hoặc thuốc đang sử dụng.
1. Thiếu ngủ - Kẻ thù thầm lặng của cân nặng
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng hormone và trao đổi chất. Khi bạn thiếu ngủ, cơ thể sẽ tăng tiết hormone ghrelin (kích thích cảm giác đói) và giảm tiết leptin (hormone tạo cảm giác no), khiến bạn ăn nhiều hơn bình thường.
Ngoài ra, việc thức khuya còn dễ dẫn đến thói quen ăn vặt ban đêm, đặc biệt là các loại đồ ngọt hoặc thực phẩm giàu tinh bột. Thiếu ngủ kéo dài không chỉ gây tăng cân mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường và tim mạch.
2. Căng thẳng và hormone cortisol
Khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng, hormone cortisol được tiết ra để giúp bạn đối phó với áp lực. Tuy nhiên, nếu căng thẳng kéo dài, nồng độ cortisol cao sẽ kích thích cảm giác thèm ăn, đặc biệt là thèm đường và chất béo. Đây chính là nguyên nhân khiến bạn dễ tăng cân vùng bụng - nơi mỡ tích tụ nhanh nhất khi mức cortisol tăng cao.
Giải pháp hiệu quả là duy trì các hoạt động giảm stress như thiền, yoga, đi bộ, hoặc ngủ đủ giấc.
3. Tác dụng phụ của thuốc điều trị
Một số loại thuốc chống trầm cảm, thuốc điều chỉnh huyết áp… có thể gây tăng cân như tác dụng phụ.
- Thuốc chống trầm cảm: Làm thay đổi hoạt động của serotonin - hormone ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn. Một số người tăng cân không phải do thuốc trực tiếp, mà vì họ cảm thấy khỏe hơn, ăn ngon miệng hơn sau điều trị.
- Thuốc steroid (như prednisone): Làm giữ nước, tăng cảm giác đói và thay đổi cách cơ thể tích trữ mỡ. Một số người nhận thấy mỡ tập trung nhiều hơn ở mặt, bụng và gáy.
Nếu nghi ngờ thuốc là nguyên nhân, hãy trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh liều hoặc chuyển sang loại khác an toàn hơn. Không được tự ý ngưng thuốc, đặc biệt là với steroid, vì có thể gây rối loạn nghiêm trọng về nội tiết.
4. Khi nào nên gặp bác sĩ
Hãy đến gặp chuyên gia y tế nếu bạn:
- Tăng cân nhanh mà không rõ nguyên nhân trong vài tuần hoặc vài tháng.
- Gặp kèm các triệu chứng khác như phù nề, mệt mỏi, hoặc thay đổi cảm xúc.
- Đang dùng thuốc lâu dài và nhận thấy cân nặng tăng đều dù chế độ ăn không thay đổi.
