1. Liệt khi ngủ là gì?
Liệt khi ngủ (hay còn gọi là bóng đè) là hiện tượng bạn tỉnh táo nhưng không thể cử động hay nói chuyện trong vài giây đến vài phút khi đang chuyển đổi giữa trạng thái ngủ và thức.
Trong giai đoạn này, người bị bóng đè thường cảm thấy:
- Cơ thể nặng trĩu, không thể cử động.
- Cảm giác bị đè ép hoặc ngạt thở.
- Có thể xuất hiện ảo giác như thấy bóng người, nghe tiếng động lạ, hoặc cảm nhận có sự hiện diện đáng sợ xung quanh.
Theo các chuyên gia giấc ngủ, bóng đè xảy ra khi não đã tỉnh dậy nhưng cơ thể vẫn ở trong trạng thái “ngủ REM” - giai đoạn mà các cơ bắp được làm tê liệt tạm thời để ngăn ta cử động trong lúc mơ.
Mặc dù gây sợ hãi, liệt khi ngủ không nguy hiểm và không để lại tổn thương thể chất.
2. Liệt khi ngủ có phải là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng?
Phần lớn các trường hợp bóng đè là vô hại và chỉ xảy ra ngẫu nhiên. Tuy nhiên, nếu bạn bị bóng đè tái phát thường xuyên, đó có thể là biểu hiện của một rối loạn giấc ngủ khác, chẳng hạn như:
- Chứng ngủ rũ (Narcolepsy): Là tình trạng buồn ngủ quá mức ban ngày do não bộ không thể điều hòa tốt các giai đoạn của giấc ngủ.
- Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD).
- Rối loạn lưỡng cực, rối loạn lo âu, hoặc chứng hoảng loạn.
Các rối loạn này làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ, khiến hiện tượng liệt khi ngủ dễ xảy ra hơn.
Nếu bóng đè xuất hiện nhiều lần trong tuần, hoặc ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và tinh thần, bạn nên gặp bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ hoặc thần kinh để được đánh giá chính xác.
3. Triệu chứng thường gặp của liệt khi ngủ
Không phải tất cả các cơn bóng đè đều giống nhau, nhưng thường có các đặc điểm sau:
- Không thể cử động hoặc nói chuyện dù hoàn toàn tỉnh táo.
- Khó thở hoặc cảm giác như có ai đang đè lên ngực.
- Ảo giác (nghe, nhìn, hoặc cảm nhận những điều không có thật).
- Áp lực, nghẹt ngực, cảm giác bị bóp cổ.
- Cảm giác tách rời khỏi cơ thể hoặc bay lơ lửng.
- Sợ hãi tột độ hoặc cảm nhận nguy hiểm rình rập.
Hiện tượng này có thể chỉ kéo dài vài giây đến vài phút, sau đó bạn sẽ cử động lại được khi não và cơ thể đồng bộ trạng thái.
4. Ảo giác trong liệt khi ngủ
Khoảng 75% người bị bóng đè từng trải qua ảo giác sinh động trong lúc đó. Những ảo giác này không phải là giấc mơ, mà là kết quả của việc não đang nửa tỉnh nửa mơ.
Các loại ảo giác phổ biến gồm:
- Cảm thấy có người lạ trong phòng hoặc bóng đen tiến lại gần.
- Cảm giác bị chạm, bóp cổ hoặc đè ép ngực.
- Nghe thấy tiếng bước chân, giọng nói hoặc tiếng thở.
- Cảm giác rời khỏi cơ thể hoặc nhìn thấy chính mình từ trên cao.
Những trải nghiệm này có thể rất thật và gây hoảng sợ, nhưng chúng hoàn toàn vô hại và không có yếu tố siêu nhiên.
5. Nguyên nhân gây ra liệt khi ngủ
Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ bóng đè bao gồm:
- Thiếu ngủ hoặc rối loạn lịch trình ngủ.
- Căng thẳng, lo âu, hoặc trầm cảm.
- Ngủ ở tư thế nằm ngửa.
- Sử dụng chất kích thích như caffeine, rượu, hoặc thuốc an thần.
- Rối loạn giấc ngủ REM hoặc chứng ngủ rũ.
- Môi trường ngủ kém: quá sáng, ồn ào hoặc nóng bức.
Kết luận
Liệt khi ngủ là hiện tượng phổ biến, có thể khiến bạn sợ hãi nhưng không gây nguy hiểm đến tính mạng. Hiểu rõ cơ chế và nguyên nhân sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn khi gặp phải và có biện pháp phòng tránh hiệu quả.
Một giấc ngủ chất lượng cùng lối sống lành mạnh chính là “liều thuốc” tự nhiên tốt nhất để chấm dứt tình trạng này.
